Jan-31: Radiofietserij

Nog maar een topomatiglogje. Bij Hoofzaak zag ik een prachtige zenderschaal van rond 1955. Ik heb zelf heel lang een dergelijke lampenradio gebruikt. De mooiste lamp was het katteoog aan de voorkant. De breedte van een groenlicht gaf aan hoe sterk de zender was en of je goed had afgestemd.

Rond 1980 heb ik van spaargeld een wereldontvanger gekocht. Die heeft nog wel zo’n mooi verlichte zenderschaal, maar dan zonder de exotische plaatsnamen. Ik luister nog dagelijks via dat ding naar de Britse wereldomroep met hun sterke middengolfzender bij Orford.

In een fietsvakantie door Zwitserland kwam ik zomaar door de ‘bekende’ plaatsen Sottens en Beromünster, waar hun Franstalige en Duitstalige zenders staan. Veel later ben ik ook eens door Droitwich gegaan en Athlone. Op de zenderschaal van Hoofzaak missen de Ierse zenders. Die radio was meer voor Duitsland en Oostenrijk. Zo ben ik ooit ‘mijn’ eigen oude radio tegengekomen in Griekenland. Die had een compleet andere zenderschaal met plaatsen voor hun regio.

Het leek me wel leuk om de foto van Hoofzaak in te kleuren. Alle roodonderstreepte plaatsen zijn een keer op m’n (fiets)pad gekomen.

In een aantal gevallen staat de plaats van de zender aangegeven zoals Sottens en anders de studioplaats zoals Hilversum. De Hilversumse zenders hebben altijd in IJsselstein gestaan. Daar staat er nog een, de andere 2 zijn later verhuisd naar de Flevopolder. Daar ben ik nog niet langs gefietst.

Aanvulling:

Ik kon het niet laten om dit bericht wat aan te vullen. Het katteoog rechtsboven zat in de laatste oude buizenradio die ik gebruikte. Die buis hing op z’n kop en je keek tegen een deel van de zijkant. Ik heb nog wel een foto van die oude radio, maar die is erg slecht, ik zoek nog een betere.

Enkele verhuizingen terug is mijn laatste buizenradio verdwenen. Geen idee waar naartoe, mogelijk zelfs naar de vuilnisbelt. Dat houten gevaarte met de afmeteing en het gewicht van anderhalve krat bier stond flink in de weg. Ik heb nog wel 4 oude zenderschalen bewaard. Een mooie foto daarvan maken lukt nog niet zo goed. De 4de zenderschaal die ik heb is veel ouder, gewoon glas met hele dunne witte (en vrijwel onleesbare) opdruk.

Op m’n zenderschalen trof ik nog wat stations waar ik langsgefietst ben. Naast Athlone is dat ook Dublin, Linz, Graz, Vorarlberg (Dornbirn) en Göteborg. Op sommige nieuwere types hebben ook nog de middengolfsteunzenders van Hulsberg, Hengelo en Hoogezand gestaan. Hilversum was schijnbaar gek op plaatsen die met een H beginnen.

Bloemendaal heeft sinds radioheugenis een preekzender op 1116kHz, die heb ik nog nooit op enige zenderschaal aangetroffen. Niet gek, want ze zenden alleen zondags een paar uur uit.

Ik miste ook de allereerste zenders als Kootwijk en Varberg. Niet zo gek want die werden niet op de middengolf of langegolf gebruikt, maar op de kortegolf. Het was onbegonnen werk om daar een zenderschaal met stationsnamen voor te maken. Zo ver ik weet is dat dan ook nooit gebeurd. De zender bij Varberg is tegenwoordig een werelderfgoed.

De opvallendste zendinstallatie zag ik bij Gablingen, waar een overblijfsel uit de Koude oorlog staat.

Geplaatst op 2008-01-31, in RTV-matig, Zwerfmatig en getagd als , , , , , , . Markeer de permalink als favoriet. 32 reacties.

  1. Wel een hele bijzondere fietstocht, opvallend is dat het meestal hele kleine plaatsjes zijn, die zelfs in de atlas moeilijk of helemaal niet terug te vinden zijn.

  2. Wauw, wat leidde je fietspad langs veel zenderplaatsen….
    De foto van Hoofdzaak is ook een mooie eerbeton aan de verdwijnende Middengolf (en het Katteoog, als kind keek ik er ook regelmatig naar, ik wist nog meteen hoe het werkte.)
    Mij kan het nog steeds storen dat er steeds meer van de Middengolf verdwijnt. De kabel kreeg steeds meer het euvel dat een ‘Hsum Een’ op vaste tijden werd weggedrukt door stompzinnige Lokale Radiozenders als Stad of Noordholland (met stupide herhaling, geef mij dan maar gewoon Eén, maar nee…) Om een lang verhaal kort te maken: Middengolf is vaak gewoon de enige optie (naast internet dan.)
    Zelf luister ik ook nog erg vaak naar de BBC-worldservice op de middengolf.
    Oh en die zendmast-met-vliegtuig-licht die ik uit m’n slaapkamerraam kan zien, (mediapark, denk ik) waar is die dan voor..? Totaal obsolete geworden? Antieke TV?

  3. @René: Het is niet een fietstocht, maar een hele serie. Ik probeer altijd te fietsen waar ik niet eerder gefietst heb (Star Trek-principe :-). Als ik bij zo’n plaats in de buurt ben trekt het aan omdat ik die plaats ken van de oude zenderschalen of een zenderboek dat ik ooit eens gekocht heb. Zo ben ik bijvoorbeeld ook in Niort en Hirson geweest waar Franse UKG/MG-zenders staan. Of Jülich waar een zenderpark van de Deutsche Welle is. Die namen vind je echter niet op de oude zenderschalen.
    Er zijn nog veel meer zaken die mijn fiets aantrekken zoals mooie natuur, kleine stadjes, citadellen, cathedralen en sluizencomplexen. Toch gebeurt het meeste bij toeval danwel op het laatste moment. Ik plan namelijk nix.
    Ik ga ook niet die zenders uitgebreid bekijken, zoveel valt daar niet aan te zien. Zo staat in Athlone het oudste café van Ierland, daar had ik meer aandacht voor.

  4. @Jolie: Die mast in Hsum is net als die in Wormer en Alkmaar oorspronkelijk een communicatiemast. Een soort koppelnet. Op die manier straalt Hilversum haar RTV-uitzendingen naar Lopik IJsselstein, Smilde en nog een berg andere zenders. De laatste jaren worden die masten ook gebruikt als zendmasten voor Radio Noord-Holland en bijvoorbeeld BNR.
    BNR zit tegenwoordig met een flink vermogen op de mast van Wormer. Dat ding staat gewoon bij mensen in de achtertuin. (En dan zijn er nog mensen die zich drukmaken om die speelgoedzendertjes voor GSM/UMTS-verkeer :-)

  5. Behalve fiets, ook radio expert! Ik ben onder de indruk.

  6. De top versterkers vandaag de dag gaan weer terug naar lampen, het schijnt toch een warmer en beter geluid te geven.

  7. @Erik: Ik ken dat verhaal en heb zelfs kennissen die dergelijk spul bouwen en verkopen. Eigenlijk is het onzin. Het echte (vervormings)probleem is dat mensen te grote versterkers kopen die niet verder open staan dan een half watt, want anders klagen de buren. Gewoon een versterker maken van 1 watt en alles klinkt stukken beter.
    Het leuke is ook dat het meestal mensen zijn van over de 50 die de lampenversterkers mooi vinden. Dus mensen waar het gehoor al flink van verminderd is.

  8. Op zolder heb ik nog zo’n buizenradio met pick-up staan. Heerlijk die grote druk- en draaiknoppen en natuurlijk die schitterende zenderschaal.
    Mijn eind- en voorversterker zijn trouwens ook buizenbakken, en nee, mijn gehoor is uitstekend, ik maak zelf ook muziek.
    (Jongeren hebben overigens de meeste gehoorschade)
    Wilde gisteren al reageren, maar het web-logbeheer lag eruit.

  9. @Dolby: Dat had ik begrepen. Ik heb niets gemerkt en schijnbaar niet rond 22 uur gereageerd.
    Het liefst luister ik via een hoofdtelefoon, dat klinkt het mooiste. Maar ja, daar valt niet erg mee op te scheppen. Vandaar dat mensen/mannen hele grote vermogens willen hebben, wat zonde is van het geluid bij normaal gebruik. Maar daar hoor je ze dan weer niet over. :-)
    Misschien maak ik er nog wel eens een apart logje over, er valt nogal veel over te vertellen.
    Mijn gehoor is trouwens flink afgetakeld ook al vinden bedrijfsartsen mijn gehoor uitstekend. 30 jaar terug hoorde ik nog de piloottoon van FM-radio’s (19kHz) tegenwoordig houdt het echt met 13kHz op. Ik heb altijd redelijk goed mijn gehoor beschermd, maar uiteindelijk worden trommelvliezen gewoon minder flexibel.

  10. Jammer, jammer dat ik vroeger (1947-1950)ook niet iets van die buizenradio’s heb bewaard. Ik bouwde ze zelf! Zelfs een foto heb ik er niet meer van. Het summum was een ‘fietsradio’ gebouwd in een koekjestrommel en met een knots van een batterij los in de jaszak. (120v-6v=)uiteraard met koptelefoon. Dat waren nog eens tijden!
    Die fietsradio was wel iets voor jouw geweest Xiwel als je toen tenminste al geboren was!

  11. Ben jarenlang onder meer muziekproducer geweest en zit nog steeds bijna dagelijks in de geluidsstudio te componeren en op te nemen, maar heb een bloedhekel aan hoofdtelefoons (ik heb en hoofd ;-)). Op een hoofdtelefoon hoor je slecht opgenomen zaken amper.

  12. @Dolby: Frans woont wat dichter bij de oostgrens. :-)
    Er is nogal een verschil in de dingen. Die zware zweetbarrels, die je oren volledig omsluiten moet ik ook niet. Volgens mij zijn die heel slecht voor je gehoor, net als die oorproppen van tegenwoordig. Ik heb al jaren een heel licht gevalletje.
    Zelf vind ik vrijwel alle populaire muziek slecht opgenomen. Ik hou niet van dynamiekcompressie, dan ben je bijna veroordeeld tot het beluisteren van klassieke muziek. Ik hoor ook steeds vaker het ‘geblubber’ door MP3-gebruik op de radio. Over luidsprekers hoor ik dat veel minder.

  13. @F’slag: Op de fiets hoef ik geen radio of muziek op m’n hoofd. Ik wil graag de omgeving horen.

  14. Koptelefoon op het hoofd? Geen probleem. Ben jarenlang radiotelegrafist geweest.

  15. @Xiwel: Je zegt: “Frans woont wat dichter bij de oostgrens.”
    Heuh? Ik snap de relatie daarvan niet met mijn reactie op jou.
    Vaak heb ik een zware zweetbarrel op mijn hoofd, ontkom er niet aan wegens te grote kans op rondzingen.
    Dynamiekcompressie is bij ons een vloekwoord, er wordt symfonische rock gemaakt met voornamelijk klassieke invloeden, koorpartijen, blablabla.

  16. @Dolby: Zover ik teruglees heb ik het de Nederlandse versie voor Kopfhörer niet gebruikt, en Frans(eslag) wel. Ik dacht dus dat je op hem reageerde. Zelf zeg ik meestal hoofdtelefoon (headphone) omdat ik meer naar het westen woon. :-)
    En het klopt, mijn (Duitse) geval (ooit ontworpen voor kunsthoofdstereofonie) geeft meer kans op rondzingen. Thuis geen probleem ik heb hier geen microfoon in de buurt.

  17. O ja, en gok even op de Twentse grenspaal van Frans. :-)

  18. Mijn zusje woont in Droitwich. Had maar even gewaarschuwd, dan had je daar even een refreshment kunnen scoren.

  19. Frut, Koek & Sophie: Was geen probleem. Ik had in Worcester opgestoken in een soort Victoriaanse gietijzeren passage. Het regende en ik heb daar de bui afgewacht met thee en scones op een klein binnenterrasje. Was maar 1 tafeltje en daar zat ook de broer van Morse aan. Wat later werd het droog en had ik geen zin om in Droitwich weer een koppie te doen. :-) Bij Kidderminster heb ik mijn fiets in zo’n oude trein gegooit. Dat stationnetje vond ik erg mooi.

  20. Sjonge wat hebben die mensen een goede ontvangst in Wormer (ik luister zelf graag naar BNR, zeker sinds ze Harmke Pijpers hebben die zo heeeerlijk ad rem kan interviewen, maar de ontvangst is hier vaak slecht, met een gewone oude antenneradio) De mast hier lijkt op die op de foto in Wormer. (kzal ns een kiekje proberen te maken ;-))
    Wat een mooie geanimeerde foto van het Katteoog heb je erbij geplaatst.

  21. @Jolie: Ik kwam een Duitse site tegen met allemaal katteooglampen. Dat waren allemaal animaties maar veel groter. Ik heb op een andere site de buis zelf gevonden en geprobeerd om dat op elkaar aan te passen. Beetje nostalgische tic. Ik heb ook nog flink gezocht naar een foto van mijn oude radio (s) maar van de 1000 die ik bekeken heb was er niet 1 hetzelfde. Die van mij was van hout, had de grote en het gewicht van een volle aardappelkist en ik kon er met mijn 65kg op staan. Dat ding had ronde hoeken en een zenderschaal in 3 delen.
    Tegenwoordig kan je zoiets ook mooi op maps.live.com bewonderen

  22. Duizend langs je oog laten trekken…. Wat waren er dan veel modellen…. Ik geloof het meteen, want ik kan zelf soms ook zonder opgeven foto’s blijven doorspitten en maar verschillen BLIJVEN ontdekken t.o.v. wat ik zoek..
    Misschien een vreemde vraag, maar leven je ouders of familie van hen nog? Hebben ze ‘m niet meer op zolder staan? t Klinkt me als een object dat je niet zomaar wegdoet.

  23. @Jolie: Mogelijk staat ie nog bij mijn oudste broer. Vroeger waren ze echter niet zo zeldzaam. Ik werd er mee ‘opgescheept’ omdat dat ding anders toch bij de vuilnis ging. ’t Waren allemaal krijgertjes en soms moest je wat lampen wisselen om zo’n ding weer aan de praat en een beetje bromvrij te krijgen. Zo had ik ook 2 schoenendozen vol met buizen. Die zijn zeker bij mijn oudste broer beland. Hij heeft een nog veel ouder toestel uit de 20’er jaren, met een grote hoorn als luidspreker.

  24. Dat ik het woord ‘koptelefoon’ ebruikte houdt geen verband met mijn woonplaats aan de grens. Indertijd woonde ik daar ver vandaan. Ik denk dat het meer te maken heeft met mijn leeftijd. :)

  25. @F’slag: Ik vond het wel leuk om aan te geven hoe er Duits en Engels gemengd is voor de Nederlandse omschrijving. Zelf heb ik een Duits geval en dan word het al snel ‘Kop-‘. Ik vind ‘-horer’ wel beter dan ‘-telefoon’. Als er een microfoon aan zit kan ons hoofdtelefoon weer wel.

  26. Nooit zo bij nagedacht over die naam.
    Wat betreft het afsluiten van je omgeving met zo’n ‘barrel’….. dat was voor mij juist ook de bedoeling. Daardoor kon je je beter concentreren op de signalen in die kakafonie van geluiden. Er was toen namelijk nog geen digitale radio :))

  27. Leuk stukje! Op mijn oude bakelieten Philipsradio uit 1937 staat Radio Bloemendaal inderdaad ook niet aangegeven. Op de kortegolf zijn wel enkele zenders vermeld: Huizen PCJ en Bandoeng o.a.

  28. @harrie: Eergisten was ik bij een kennis die een radio van 1941 in de kamer heeft staan. Daar stonden ook een 30-tal kortegolfstations op. Ik denk dat dat later niet meer te doen was. Alleen op de 49 meterband konden er zo’n paar honderd verschillende stations per dag uitzenden.
    Ik denk dat Radio Bloemendaal inmiddels de oudste nog uitzendende zender van NL is.

  29. Was Sundsvall niet ook zo’n van de zenderschalen bekende plaats? En het bizar klinkende Kuopio. Wel ver om heen te fietsen.
    En Bandoeng ja, Radio Phohi, die in1942 sloot met de woorden: Vaarwel, tot in betere tijden.

  30. @Emigrant: Op 1 van m’n zenderschalen staat Sundsvall en Lulea op de middengolf en Motala op de langegolf. Ik heb wel ooit Motala en vooral Gotenburg uit Zweden ontvangen, maar denk dat die andere 2 Zweedse middengolfzenders uit het verre noorden toen al ter ziele waren.
    Van Kuopio kon ik niets vinden. Wel Lathi op de langegolf en Turku op de middengolf.
    Die zenderschalen waren regiogebonden. Dus als Lisabon of Athene er op staan, dan missen al snel de zenders uit het verre noorden.

  31. Heel vroeger luisterde ik kort voor middernacht naar prachtige Arabische poëzievoordrachten op Radio Algiers, een middengolfzender. De ontvangst was kristalhelder. Dat is nu niet meer denkbaar; de ether is zo vervuild.

  32. @Emigrant: Radio Algiers had en heeft nog altijd een zeer zware 1000 kW zender op 981 kHz. Daar hadden ze ook een Franstalige en een heel klein beetje Engelstalige uitzendingen op. Die zender is ook via het internet te beluisteren.
    De middengolf is een ramp geweest toen er een paar honderd locale Britse en Spaanse zenders bijkwamen. Op dit moment loopt de middengolf wat leeg richting internet.

Reaxi - Mailadres hoeft niet. Zie: Ximaar?! ↑↑

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s