Jun-25: Rootoren

Vaak verzin ik woorden, maar bij deze hierboven is dat niet het geval. Het gaat om een rode toren, die op de vlag en het stadswapen van Alkmaar prijkt. Dat ding is nagebouwd op de Gewelfde stenenbrug als toegangspoort tot de ‘Kaeskoppenstad‘. Een rondje door d’Oude stad (Fnidsen, Hekelstraat, Luttik Oudorp, Mient en Vismarkt) waar mensen rollenspellen spelen en waar ik vorig jaar al eens over heb gelogd. Vandaag begon het en de bezoekers hadden miezerabel weer.

De foto’s van die rode toren maakte ik dan ook gisteren:


Hopelijk hebben de bezoekers en vrijwilligers morgen beter weer. Eigenlijk gaat het me in dit artikeltje vooral om die toren. Ik vond ‘m niet zo mooi en hij lijkt niet zo erg op de toren die op de vlag en in het wapen te vinden is. En daarmee borrelde de vraag op: ‘Hoe zag die toren er nu werkelijk uit?’

Dat is een lastige vraag. Er zijn geen tekeningen van dat ding, aangezien hij rond 1400 afgebroken is. Hij bestond in 1254 toen Alkmaar stadsrechten kreeg en was een onderdeel van de Torenburg, een burcht die eveneens op geen enkele kaart of tekening te vinden is. De fundamenten van de Torenburg moet je ergens onder de Friesebrug en ten noorden van het straatje met de naam Torenburg zoeken.

Aan de westkant van dat straatje ligt de Torenburgbrug:

.. waar ook een torentje in uitgehouwen is. Die ziet er weer anders uit (heeft geen ramen) dan in het officiele stadswapen van Alkmaar. En die is weer anders dan het logo rechtsboven op diezelfde webpagina.

Om het simpel te houden. Zaten ooit ramen in die toren? En zo ja, hoeveel en op welke plekken? Wat was de vorm van de toren? Hoe hoog was het poortje en hoe groot waren de kantelen en hun aantal?

Op de webpagina van de gemeente zie je 5 kantelen in het stadswapen en in hun logotorentje 3. Het logotorentje is een stuk meer gedrongen. Ofwel als het poortje even hoog is (je moet er immers door kunnen lopen), dan is de toren in het wapen 2x zo hoog als die in het logo. Op de achterkant van het Stadhuis zit een groot wapen, die op het officiele wapen lijkt, maar dan minder taps toeloopt:


Aan de voorzijde van het stadhuis staan op de trapleuning 4 leeuwen met elk een schild en daarop weer zo’n torentje. Die hebben allemaal 7 kantelen en 2 ramen in het middendeel. Dus niet 1 in het middendeel en links en rechts van het poortje.

Ik ging dus op zoek naar wat oude tekeningen, die ik helaas niet kon vinden. Het oudste wat ik vond waren plattegronden met daarop stadswapens. De oudste is van 1597 van een kaart van Cornelis Drebbel. Hier een setje van de stadskaarten:

Dat schiet dus lekker op. Ook in de oudste weergaves zitten flinke verschillen. Toch denk ik dat die eerste het meest in de buurt komt. Daar is geen raam in te bekennen. Niet gek, want dat verdedigd nogal lastig. Hij heeft iets in het midden boven,wat een soort rooster lijkt en aan weerszijde sleuven. Die sleuven vind je ook op deze kasteeltoren in Londen. Die toren is in dezelfde periode gebouwd en heeft ook weinig maar grote kantelen.

Het wapen uit 1635 lijkt op die van 1597. Die van 1657 heeft opeens meer (5) kantelen en is nog steeds raamloos. In 1659 zijn de sleuven veranderd in langwerpige ramen en is de verhouding poorthoogte-torenhoogte anders. Bij een gelijke poorthoogte is die toren een paar meter hoger dan zijn voorgangers. Die van 1698 is gelijk aan die van 1657, maar dan rood ingekleurd. Alle ‘tekeningen’ zijn eigenlijk gravures en die werden in zwart-wit afgedrukt.

Toch denk ik dat het torentje (ik schat hem inmiddels niet hoger dan 8 meter) rood was. Een reden daarvoor is de ‘Rootorenbrug’, de ophaalbrug in de Bierkade over het Luttik Oudorp. Bij een eerdere versie van deze brug stond boven op de brug een klein rood torentje.

En als je dat allemaal op een rijtje zet, dan kan die tijdelijke raamloze toren op de Gewelfde stenenbrug wel eens aardig het oorspronkelijke torentje benaderen.


Aanvulling op 27 juni 2011

Nu ik toch zo lekker in de weder ben, ben ik eens gaan uitvogelen wat de afmetingen van die stadspoort waren. Daarvoor heb ik het gemiddelde genomen van de stadspoorten op de wapens uit 1597 en 1635. (Daar valt die van 1657 en 1698 ook binnen. Alleen die van 1659 en de latere (wat mij betreft onbetrouwbare) gevallen, met spontaan opdoemende ramen, hebben andere verhoudingen.) Vervolgens heb ik bedacht dat het poortje circa 2 meter breed en 3 meter hoog was, zodat een ruiter door de poort kon.

Uiteindelijk bleek die verhouding iets anders. Het poortje is smaller en hoger. 1,7 meter breed bij 3,6 meter hoog. Aan de sleuven kan je zien dat er maar 2 verdiepingen waren. Een op 3,6 meter hoogte en een op 5,9 meter hoogte. Als er meer verdiepingen waren geweest, dan waren er bij die verdiepingen aparte schietsleuven aangebracht. Zo ver ik kan bepalen is de toren dus 7,3 meter hoog bij 5,7 meter in doorsnede. Ik heb er wat mannetjes van 1,7 meter en een ruiter op paard in getekend en wat ladders. Dit kunnen natuurlijk stenen trappen zijn geweest, maar veel ruimte was daar niet voor.

Geplaatst op 2011-06-25, in Alkmaar, Brugmatig en getagd als , , , , , , , , . Markeer de permalink als favoriet. 14 reacties.

  1. Mooi onderzoek, interessante vraag..!
    Zijn er elders torens uit die tijd overgebleven?
    Aan de andere kant is het ook wel gewoon logisch dat hij rond, raamloos en met kantelen was: dat lijkt me het makkelijkste te verdedigen,de vijand hakt er geen hoeken vanaf, kan niet door een raam klimmen/pijlen schieten en bovenop kun je je verdedigen met kantelen.
    Maarja. Tòch jammer dat er geen tekening van is :-)

  2. Ja, wat vroeger niet goed vastgelegd is op houdbaar materiaal, is heden ten dage moeilijk na te zoeken. Maar wel interessant.
    Dit verhaal deed me denken aan de Stratemakerstoren in Nijmegen, tegenwoordig museum en platform voor culturele activiteiten. In die hoedanigheid heb ik het een paar keer bezocht, en ook door de schietgaten kunnen kijken. Zie: http://www.stratemakerstoren.nl

  3. die stratemakerstoren in Nijmegen is inderdaad de moeite waard; de eerste keer dat ik hem bezocht kon ik hem haast niet vinden, omdat ik een toren zocht, maar hij is niet meer als toren herkenbaar.

  4. Een interessant stukje geschiedenis en een mooi stukje opzoek werk.

  5. @Niklas, Trijntje en anderen: Ik heb een kleine toevoeging gedaan, waarbij ik geprobeerd heb om de afmetingen te benaderen. De Stratemakertoren is een eeuw jonger. Op 1 van de foto’s zal ik een smalle doorgang van 1,6 m breed bij 4 meter hoog. Dat sluit aan bij de maten waarop ik uitkwam. Die toren is echter veel groter in doorsnede en het kan goed zijn dat ie in het verleden hoger is geweest.

  6. @Jolie: Ik kan in Nederland geen ronde torens uit die periode vinden, vandaar dat ik met die Engelse op de proppen kwam. De kastelen Brederode en Radboud stammen uit die tijd en zijn in de buurt gebouwd. Maar die hebben dus geen ronde torens met poort.

  7. Oh, je bent er geweest! Was het leuk? Wij zijn er helaas niet aan toegekomen! Het leek me erg leuk ook voor de kids!

  8. Het is goed dat iemand dit eens uitzoekt, dat niet iedereen maar overal ergens een willekeurige toren op neerplempt.

  9. @SillyHer: Ik ben er pas maandig in geweest toen alles alweer opgeruimd was. Ben er wel eventjes langsgegaan op zondag, omdat ik er zo dicht bij woon. Maar die dag had ik wat anders. Was trouwens optimaal (foto-)weer.
    (Wist (toto nu toe dan) nooit dat je hier ergens in de buurt woonde.)

  10. @Laurent: Vind ik ook. Ramen die zomaar aangebracht worden in een verwoestte toren. Het moet niet mogen. En als je lopende (en niet bukkend op kruipend) door de poort van het huidige stadswapen zou kunnen, dan is die toren inmiddels 16 meter hoog. Stelletje overdrijvers.

  11. @Niklas: Nee, dit komt uit mijn dikke duim aan de hand van de eerste 2 wapens en het idee dat er een ruiter door moet kunnen.

  12. Ik moet ineens aan IVANHOE!!! denken! :-)

  13. @Xiwel: knap gedaan, goede duim!

Reaxi - Mailadres hoeft niet. Zie: Ximaar?! ↑↑

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s