Mei-22: Fietsgedrag

Al een aantal jaren hou ik de getallen van het CBS bij waar uit af te leiden is of het fietsverkeer al-dan-niet veiliger wordt. Vorig jaar heb ik dat overgeslagen, waarschijnlijk omdat er niets aan de eerdere afleveringen toe te voegen was of omdat de ontwikkeling niet duidelijk was. Deze keer toch maar weer een poging om er iets van te zeggen aan de hand van een aangevulde grafiek die ik de laatste jaren gebruik.


Mannen en Vrouwen
In het algemeen vallen er onder mannen 2x zoveel verkeersdoden dan onder vrouwen. Geldt voor automolisten, brommerrijders, snorfietsers, fietsers en mensen te voet. Die verhouding is al sinds 1999 zo, toen ik daar op begon letten en waarschijnlijk was het voordien niet anders. Onder motorrijders is dat verschil nog veel groter, daar zijn het alleen mannen die het hoekie-om gaan. Vrouwen zijn veel minder als bestuurder van een motorfiets te vinden, waarschijnlijk vinden ze dat (terecht) veel te link. Dat laatste kan een duidelijke indicatie zijn dat vrouwen in het algemeen voorzichtiger zijn en minder risico nemen. Iets dat je ook wel op andere gebieden ziet en mogelijk een deel van de verklaring is waarom vrouwen nog immer gemiddeld 6 jaar ouder worden dan mannen.

Ouderen
Naast het verschil tussen mannen en vrouwen is er ook een verschil in leeftijd waar het om fatale fietsongelukken gaat. Die kentering ligt rond de 60 jaar. Daarna neemt het aantal fietsslachtoffers sterk toe. Dat is te verklaren met verminderde zintuigen (dover, slechter zicht), afnemend reactievermogen, de lichamelijke conditie en de toenemende brosheid. Toch mag met de bovenstaande grafiek duidelijk zijn dat oudere mannen veel meer risico lopen dan oudere vrouwen. Of waarschijnlijker dat oudere mannen meer risico nemen en het daardoor eerder moeten bekopen met hun leven. 44% van de fietsdoden zijn te betreuren in de groep mannen boven de 60 jaar, die maar 9,9% van het inwonertal uitmaakt. Nog altijd duidelijk een groep die er met kop en schouders bovenuit steekt en waar zeker over nagedacht mag worden. Vrouwen boven de 60 scoren stukken beter.

Helaas kan ik nog immer niet de zogenaamde fietsvervoersprestatie vinden om te zien of vrouwen boven de 60 minder fietskilometers per jaar maken dan mannen in die leeftijd. Zelf heb ik de indruk dat er weinig verschil is. Mannen fietsen vaker een recreatief rondje en soms nog in wielerkledij. Vrouwen in die leeftijd zie ik meer naar de winkel fietsen. Dwz meer ritten maar iets dichter bij huis. Heel vaak zie je een ouder echtpaar knooppuntroutes volgen, waarbij de vrouw aan de veilige binnenkant fietst en de man aan de onveiligere buitenkant. Galant, maar dus ook risicovoller voor de man.

Een paar jaar terug heb ik ook gekeken of oudere mannen door blijven fietsen met een mannenstang tussen het zadel en het stuur. Op leeftijd is het lastiger om een been over het zadel te zwaaien voor en op- en afstappen. Maar in 2013 fietste al een groot deel (57%) van de oudere mannen op een vrouwenfiets en ik vermoed dat dat verder toegenomen zal zijn. Mogelijk is dat een kleine verklaring waarom er na 2012 een verbetering is te zien onder de 60plus-mannen. Hun aantal zakt 2 jaar op rij en dat is behoorlijk positief te nomen. Ik had dat zelf niet verwacht, omdat het volgens mij deels komt door eigenwijzigheid.

Gedragsverbetering
Het is me niet opgevallen dat er speciaal een actie is bedacht om het fietsen onder die groep ouder mannen veiliger te maken. Er is wel aandacht geweest voor ouderen in het algemeen. Als dat al invloed heeft gehad dan was het op de 60plus-mannen en vrijwel niet op de 60plus-vrouwen. De kans is groot dat er bij de fietsende dames niets te halen viel op het gebied van gedragsverbetering, daar zij al relatief veilig fietsen. Zelf vraag ik me al jaren af of gedragsverbetering door de overheid werkt. De jarenlange vuurwerkcampagnes gaven duidelijk aan van niet. Maar als de daling van het aantal fietsslachtoffers onder oudere mannen zo doorzet, dan kan dat zeker als positief worden gezien. Toch moet ik er wel een kanttekening bij plaatsen. Als het komt omdat de oudere mannen minder zijn gaan fietsen, dan is er mogelijk per saldo niets verbeterd. Dan overlijden er gewoon meer mannen aan bewegingsarmoede en duiken ze op een andere plek in de CBS-statistieken op.

Tot 60 jaar
Wat me bij de bovenstaande grafiek deze keer ook opvalt, is dat aan de sterke afname van fietsslachtoffers tot 60 jaar duidelijk een einde is gekomen. Tussen 1999 en 2010 was er een afname van 6% per jaar. Na 2010 is daar een einde aan gekomen. De effecten van meer en betere vrijliggende fietspaden, schoolzones, rotondes en minder hoge autosnelheden in woonwijken lijken niet meer door te zetten. Dit jaar was er zelfs een kleine toename. Eigenlijk is die zo klein dat er nog weinig van te zeggen valt. Als je (ik) er per sé iets van wil zeggen dan valt me op dat de toename hoofdzakelijk bij vrouwen tussen 15 en 30 jaar is te bespeuren.

En dat zou wel eens aan kunnen sluiten op mijn vermoeden dat de sociale media een rol gaan spelen. Hier in de regio Alkmaar zijn er sinds een jaar vaker ongelukken met fietsers en snorfietsers, waarbij niet duidelijk een oorzaak is aan te geven. Ze vinden daarbij plaats op onlogische plekken waar eerder geen ongevallen waren en vaak is er geen andere verkeersdeelnemer bij betrokken. Tot nu toe is het alleen bij verwondingen gebleven, maar mogelijk tikt dat landelijk toch door in het aantal verkeersdoden.

WhatsApp?
En als de sociale media er iets mee te maken hebben, dan zal dat niet komen door het bellen. Dat is duidelijk op z’n retour en eigenlijk zie ik dat weinig. Veel vaker zie ik mensen intensief naar hun smartphone* kijken. Dat gebeurt niet alleen op de fiets of de snorfiets, maar zeker ook in de auto achter het stuur. Mijn vermoeden is dat dan vooral WhatsApp of dergelijke de boosdoener is. Mensen geven daar teveel prioriteit aan. Bij het minste of geringste piepje of trilling gaat ie uit de zak en voor de neus om te zien wie een berichtje heeft gestuurd. Schijnbaar is dat onweerstaanbaar. Even wachten tot een rustiger stukje weg of het aan de kant zetten van een auto of een fiets is er niet bij. Sterker nog na het lezen word meteen werk gemaakt van een retourberichtje zonder oog te hebben voor het verkeer.

Omdat ik dit vermoeden al eerder had let ik er het laatste jaar meer op. Het is echt niet zo dat half Nederland continu tijdens het fietsen of autorijden naar zo’n schermpje kijkt. Eerder moet je denken aan 1 op de 20 personen die dat doet. Het is me ook opgevallen bij kruisingen, waar zoiets absoluut link en onverantwoord is. Je moet dan denken aan een pakjesbezorger, die in zijn bestelwagen een bericht leest dat er 20km verder een file staat of dat hij terug moet naar een klant waar iets fout is gegaan. Onder de fietsdoden is het in de statistieken maar een klein beetje zichtbaar en je zou daar terecht aan kunnen twijfelen. Maar ook de daling onder andere verkeersdoden neemt duidelijk af en zou een aanwijzing kunnen zijn dat er meer aandacht moet komen voor zoiets als WhatsApp. Het schijnt dat er al compagnes voor bedacht zijn, die belonen als je de smartphone niet oppakt tijdens het fietsen of autorijden. Ik wist dat niet aangezien ik alleen on-demand TV kijk en daarmee geen reclames, maar ook geen overheidsspotjes meer zie.

Schultz
Onlangs gaf verkeersminister Schulz aan dat ze met dergelijke campagnes door wil gaan en niets ziet in het verbieden van telefoongebruik op de fiets. Simpelweg omdat het moeilijk af te dwingen is en het maar de vraag is of het effect heeft gezien de ervaringen in andere Europese landen. Toen ik dat las bedacht ik dat volgens mij de verzekeraars wel eens meer effect kunnen hebben. Die zouden bijvoorbeeld na een ongeluk het laatste kwartier van de smartphone na kunnen gaan. En als er duidelijk is aangetoond dat deze teveel aandacht heeft gekregen in de aanloop van het ongeluk, dan zou dat uit kunnen maken in de schuldvraag en daarmee het uit te keren verzekerde bedrag. Later las ik in de Verkeersveiligheidsbrief van Schultz dat dit al gaande is. Misschien moet dit alleen nog wat bekender worden onder de gebruikers om effect te hebben op hun smartphone-gebruik tijdens verkeersdeelname.

(* Waar ik smartphone schrijf bedoel ik ook tablets, phablets, iPads, iPhones, Blackberries en bijvorbeeld GSM’s waar berichten op te lezen zijn.)

Advertenties

Geplaatst op 2015-05-22, in Fietsen en getagd als , , , , , , , , . Markeer de permalink als favoriet. 15 reacties.

  1. Altijd bereikbaar en direct reageren blijkt dus een dodelijke kant te hebben.
    Ik vind het er ook levensgevaarlijk uit zien.

    Jaren terug merkte ik dat het fietsen met muziek op mijn oren ook niet echt veilig is.
    Daar ben ik dus mee gestopt.
    Reageren op berichten doe ik ook niet op de fiets.

    Zonnige groet,

  2. Vraag ik me nog af of het hier alleen om fietsers gaat die af en toe een boodschap gaan halen, of dat het gaat om de geroutineerde fietser die zeg gemiddeld meer dan 4000 km/jaar rijdt.

  3. Zou het ook schelen dat er groepen autochtonen zijn die van huis uit weinig fietsen? Enige jaren geleden zag ik dat een groepje Marokkaanse vrouwen fietslessen kregen; hun kinderen groeien dus niet automatisch op met ‘de fiets aan de hand’ zoals de meeste Nederlanders en beheersen hun rijwiel misschien minder goed. Wanneer ze dan ook nog gaan appen…

  4. @Sjoerd: Feitelijk valt daar niets over te zeggen, omdat het zo ver ik weet niet word bijgehouden. Los daarvan is wel bekend dat de meeste ongelukken dicht bij huis zijn, omdat men het daar wel kent. We zijn altijd erg bang voor ver weg en letten daar juist goed op. Ervaring kan dus ook voor minder oplettendheid zorgen en daarmee voor meer ongevallen. Daarbij komt dat je met meer kilometers in therorie ook meer kans maakt op een ongeluk. Ik heb ook de indruk dat in een groep fietsen gevaarlijker is dan alleen. Mensen kunnen elkaar in de wielen rijden en elkaar afleiden.

    Toch zijn dat allemaal dooddoeners die niet met cijfers gestaafd worden.

  5. Bij mij in de buurt, Bijlmermeer, Amsterdam-ZuidOost, rukt de bakfiets en racefiets op.
    Moeders met zitjes voor en achter op weg naar school komen ook meer en meer in beeld.
    Nederland is en blijft een Fietsland, ongeacht de achtergrond van de Nederlanders …..

    Zonnige groet,

  6. @Bertie: Ook dit wordt volgens mij niet bijgehouden. Wel heb ik het zelf een tijdje geobserveerd. Vooral allochtone dames op leeftijd fietsen hier in de stad voorbeeldig en letten goed op. Je leest nooit een ongeluk waarbij iets gesluierds betrokken is en ik vermoed dat de fietslessen hier (de laatste 25 jaar) erg goed gegeven zijn, waarbij de vrouwen elkaar ook lesgeven en ondersteunen. Ze fietsen wel kortere afstanden omdat het vaak alleen functioneel is naar de winkels of school. De mannen fietsen wat minder, maar ook dat ziet er zeker niet link uit. En ook van hen lees ik niet echt dat er ongelukken zijn.

    Hun kinderen en kleinkinderen is een ander verhaal. De meiden zijn veel serieuzer dan de jongens als het om verkeersdeelname gaat, maar eigenlijk is dat bij de kaaskopkinderen niet anders. In het algemeen zie ik weinig verschillen tussen de kinderen. Allochtoon en autochtoon gaan hier veel met elkaar om en je ziet in fietsgedrag geen verschil. Misschien is dat anders in grotere steden als er minder menging is tussen de diverse tonen, maar daar heb ik geen ervaring mee.

    Ook hebben we hier een assielzoekercentrum en die mensen fietsen regelmatig langs mijn woongebied naar de Binnenstad. Hun afkomst is erg divers. Sommigen heb wel en anderen hebben geen ervaring met fietsen. Ze fietsen allemaal echter veel omdat dat hier bijzonder praktisch is. Van ongelukken lees ik niet en dat kan wel eens komen omdat ook zij erg goed opletten.

  7. @Rob: Ik kan niet met muziek op fietsen en heb geen mobieltje en heb dus makkelijk praten.

    Laatst had ik een kleine ruzie met mijn nieuwe kilometertellertje. Toen merkte ik dat die ook even teveel aandacht vrat en daarmee het verkeer minder. Het werd geen ongeluk, maar ik schrok wel even. Daarmee kan ik ook bedenken dat je ook op moet passen met bijvoorbeeld navigatie-apparaten.

    Wielrenfietsen zie ik hier niet toenemen en de bakfietsenhype was hier een jaar of 3 terug op z’n top. Die dingen worden vooral voor het vervoer van kinderen gebruikt. Toch hebben ze een parkeernadeel. Van ongelukken met bakfietsen heb ik hier nog nooit iets gelezen.

  8. In Ede zie ik geregeld moeders met hoofddoeken fietsen, net zo geroutineerd als moeders zonder zo’n hoofdbedekking. Het zou natuurlijk om bekeerde vrouwen kunnen gaan, die dus ook al van jongs af fietsten. Maar voor zover ik hun gezichten zie zijn ze wel degelijk vaak van bijvoorbeeld Marokkaanse of Somalische afkomst. Of ze hun kinderen ook al jong leren fietsen, dat kan ik niet beoordelen. Een probleem daarbij kan wel zijn dat kinderfietsen geld kosten, en je moet het dus echt prioriteit geven, of handig zijn in het aanschaffen van tweedehands kinderfietsen, bijvoorbeeld op Koningsdag .Dat laatste doen mijn dochter en schoonzoon steeds. Zij wonen in Amsterdam.

  9. Rob en Trijntje, het maakt dus niet zo veel uit als ik dacht.
    In Amsterdam en andere grote plaatsen zie je natuurlijk meer mensen dan in Mill.

  10. @Trijntje: Het voordeel van de hoofddoeken is dat deze mensen tegenwoordig vaak handsfree bellen. Eigenlijk zou je verwachten dat andere mensen ook om die reden een hoofddoek willen dragen.

    Los daarvan is mijn indruk dat allochtonen eerder minder dan meer het slachtoffer zijn van fietsongevallen. Maar zoals ik eerder reageerde wordt dat volgens mij niet bijgehouden en is daar geen onderzoek naar geweest. Het is vooral wat ik hier zelf ervaar op de weg en in de media. Als het een probleem was, dan had ik er zeker van gehoord.

  11. Heeft er werkelijk al iemand patent op een hoofddoek met ingebouwd telefoontje? Dat lijkt me mooi.

    Mijn nieuwe telefoontje kan registreren wat ik loop en hoeveel trappen ik beklim, maar niet of ik op de fiets zit. Een kwestie van tijd ljkt me. Een volgende generatie van die apparaten zal fietsen kunnen registreren, maar ook of iemand aan het autorijden is, en dan meteen een bekeuring uitdelen. Als we dan toch bezig zijn: graag ook meteen bekeuringen voor telefoneren in de trein.

  12. @Emigrant: Boven je reactie nog maar even een illustrerende foto toegevoegd. In Nederland is er een actie geweest die ‘Fietsmodus’ heet en waarbij met een applicatie nagegaan wordt of je tijdens het fietsen niet de smartphone gebruikt. Het is bedoeld voor de jeugd en die krijgen zo punten waar wat prijzen aan hangen. https://www.fietsmodus.nl/

    Voor de automobilisten is er ook zoiets onder het motto ‘Daar kan je mee thuiskomen’: http://www.daarkunjemeethuiskomen.nl/

    Bovenin gaf ik al aan dat de aandacht voor de smarphone of dergelijke in het afgelopen jaar in Nederland zo’n 5 tot 15 fietslevens per jaar zal bedragen en dat er voor automobilsten nog eens zo’n aantal bij komt. Op de actiewebsite van de overheid wordt een vergelijkbaar aantal en zelfs iets hoger aangegeven. Ik vraag me echter af of het goed onderzocht is, maar dat het iets is om rekening mee te houden lijkt me wel duidelijk. Het zal ook jaarlijks sterk kunnen wijzigen door de komst van populaire app’s die na een maand alweer uit de mode kunnen zijn.

    Het is echter wel zo dat de meeste fietsdoden door andere oorzaken het loodje leggen. Alleen de smartphone oplossen is dus zeker niet de volledige oplossing.

  13. Wielrenners zijn met hun hoge snelheid een groter gevaar lijkt me, althans is mijn vriendin die erg goed oplet in het verkeer, achterom kijkt en netjes stond voorgesorteerd tegen de grond gekwakt door een wielrenner. Hij viel ook nog eens op haar (letterlijk hé) zodat haar gezicht over het asfalt schuurde en zij haar tanden beschadigde. De aanwezige politie heeft niet eens proces verbaal opgemaakt zodat ze nu ook nog eens zelf met de schade zit.

  14. Wat een leuke vondsten allemaal. Die smartscarf lijkt me helemaal in de zin van de profeet.

  15. Schande!
    Ook onder de fietsers zitten er dus wegpiraten.

    Vriendelijke groet,

Reaxi (laat het e-mailvak leeg):

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s